[HOT] Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách giám sát Quốc gia nước ngoài ưu tiên (PFC)

Ngày 30/4/2026, Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách giám sát “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (Priority Foreign Country – PFC) trong báo cáo Special 301 của USTR. Đây là mức cảnh báo cao nhất của Mỹ về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cho thấy các vấn đề liên quan đến vi phạm bản quyền số, hàng giả và thực thi pháp luật tại Việt Nam đang bị phía Mỹ theo dõi chặt chẽ hơn bao giờ hết.

Danh sách giám sát Quốc gia nước ngoài ưu tiên (PFC) là gì?

Danh sách “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (Priority Foreign Country – PFC) là mức cảnh báo cao nhất trong báo cáo Special 301 của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR). Danh sách này dành cho các quốc gia bị Mỹ đánh giá có vấn đề nghiêm trọng về bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ như vi phạm bản quyền, hàng giả, phần mềm lậu hoặc xử lý vi phạm chưa đủ mạnh.

Khi bị đưa vào PFC, quốc gia đó có nguy cơ bị Mỹ mở điều tra thương mại theo Mục 301 và áp dụng các biện pháp gây áp lực như tăng thuế hoặc hạn chế thương mại nếu tình hình không được cải thiện.

Tại sao Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách giám sát PFC?

Theo báo cáo Special 301 năm 2026 của USTR, Việt Nam bị đưa vào danh sách “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (PFC) do tình trạng vi phạm bản quyền số, hàng giả, phần mềm lậu và cơ chế xử lý vi phạm chưa đủ mạnh.

Một trong những lý do lớn nhất là vi phạm bản quyền trên môi trường số. Mỹ cho rằng Việt Nam vẫn liên quan đến nhiều website phim lậu và IPTV lậu phục vụ lượng lớn người dùng toàn cầu. Các nền tảng như Fmovies hay 123movies từng bị nhiều hiệp hội điện ảnh Mỹ phản ánh nhiều lần.

Ngoài ra, Mỹ cũng đánh giá tình trạng hàng giả và hàng xâm phạm thương hiệu tại Việt Nam xuất hiện phổ biến trên Shopee, TikTok Shop và Facebook. USTR cho rằng việc kiểm soát người bán và gỡ sản phẩm vi phạm còn chậm.

Tỷ lệ sử dụng phần mềm không bản quyền cũng là vấn đề bị nhắc đến. Theo BSA Global Software Survey, Việt Nam từng có tới 74% phần mềm trên máy tính không có bản quyền. Mỹ xem đây là dấu hiệu cho thấy mức độ tuân thủ sở hữu trí tuệ trong doanh nghiệp còn hạn chế.

Bên cạnh đó, USTR cho rằng Việt Nam vẫn chủ yếu xử phạt hành chính thay vì xử lý hình sự với các vụ vi phạm lớn. Điều này khiến chi phí vi phạm thấp hơn lợi nhuận thu được và làm giảm tính răn đe.

Ảnh hưởng của việc Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách giám sát

Việc Việt Nam bị đưa vào danh sách PFC có thể tạo ra nhiều tác động đến kinh tế, doanh nghiệp và thị trường nếu áp lực thương mại từ Mỹ tiếp tục gia tăng.

Doanh nghiệp xuất khẩu

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Theo Reuters, kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ năm 2025 đạt khoảng 153 tỷ USD, với thặng dư thương mại gần 134 tỷ USD. Nếu Mỹ mở điều tra Mục 301 hoặc áp thêm thuế, các ngành như dệt may, điện tử, gỗ và da giày sẽ chịu áp lực lớn về chi phí và đơn hàng.

Môi trường đầu tư và FDI công nghệ

Các tập đoàn công nghệ thường đánh giá rất cao khả năng bảo vệ sở hữu trí tuệ. Theo Vietnam Briefing, môi trường IP bị đánh giá thấp có thể ảnh hưởng đến quyết định đặt trung tâm R&D, chuyển giao công nghệ và đầu tư công nghệ cao vào Việt Nam.

Doanh nghiệp công nghệ và thương mại điện tử

Theo USTR, tình trạng hàng giả và sản phẩm vi phạm thương hiệu trên Shopee, TikTok Shop hay Facebook đang là vấn đề bị phía Mỹ theo dõi chặt chẽ. Điều này khiến các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp công nghệ đối mặt áp lực siết kiểm soát nội dung, hàng hóa và người bán trong thời gian tới.

Người lao động Việt Nam

Các ngành xuất khẩu như dệt may, da giày và điện tử đang tạo việc làm cho hàng triệu lao động Việt Nam. Nếu doanh nghiệp giảm đơn hàng hoặc bị tăng áp lực thuế, người lao động có nguy cơ bị giảm thu nhập hoặc cắt giảm việc làm tại một số khu vực sản xuất lớn.

Người tiêu dùng Việt Nam

Tình trạng hàng giả, phần mềm crack và thiết bị công nghệ không rõ nguồn gốc có thể làm tăng rủi ro bảo mật và mất dữ liệu người dùng. Đây là vấn đề đáng chú ý với các thiết bị smart home, IoT và sản phẩm công nghệ kết nối đang phát triển nhanh tại Việt Nam.

Các biện pháp ứng phó của Việt Nam

Trước và sau khi Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (PFC), Chính phủ đã liên tục triển khai nhiều biện pháp nhằm siết quản lý sở hữu trí tuệ, xử lý hàng giả và tăng kiểm soát vi phạm trên môi trường số.

Các biện pháp Việt Nam triển khai trước khi bị đưa vào danh sách PFC

Trước thời điểm bị nâng mức cảnh báo, Việt Nam đã sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ nhằm phù hợp với các cam kết quốc tế như CPTPP và EVFTA. Nhiều quy định mới được bổ sung liên quan đến trách nhiệm của nền tảng số, xử lý nội dung vi phạm và bảo vệ quyền tác giả trên môi trường Internet.

Ngày 15/5/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện 65/CĐ-TTg về mở đợt cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên toàn quốc. Công điện yêu cầu tăng kiểm tra thương mại điện tử, livestream bán hàng và xử lý mạnh các hành vi vi phạm.

Ngoài ra, Việt Nam cũng tăng xử lý nhiều website phim lậu và nội dung số vi phạm bản quyền trong giai đoạn 2024 – 2025 nhằm giảm áp lực từ các hiệp hội bảo hộ bản quyền quốc tế.

Bên cạnh các biện pháp pháp lý, Việt Nam cũng từng phối hợp với nhiều tổ chức quốc tế và doanh nghiệp công nghệ để tăng kiểm soát phần mềm không bản quyền trong doanh nghiệp. Bộ Thông tin và Truyền thông từng phối hợp với BSA (Business Software Alliance) triển khai các chương trình rà soát và tuyên truyền sử dụng phần mềm có bản quyền tại Việt Nam.

Trong giai đoạn 2024 – 2025, nhiều doanh nghiệp bị tăng kiểm tra việc sử dụng phần mềm crack như Windows, Microsoft Office, Adobe, AutoCAD hay phần mềm thiết kế và kỹ thuật không có giấy phép. Một số chiến dịch cũng tập trung vào các doanh nghiệp sản xuất, xây dựng và công nghệ do đây là nhóm có tỷ lệ sử dụng phần mềm không bản quyền cao.

Các biện pháp Việt Nam triển khai sau khi bị đưa vào danh sách PFC

Sau khi bị Mỹ đưa vào nhóm PFC ngày 30/4/2026, Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp kiểm soát trên phạm vi toàn quốc. Ngày 5/5/2026, Thủ tướng ban hành Công điện 38/CĐ-TTg yêu cầu tăng cường xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng giả trên môi trường số.

Theo nội dung công điện, Bộ Công an được giao điều tra và xử lý các vụ vi phạm bản quyền lớn, đặc biệt là website phim lậu, IPTV lậu và các nền tảng phát tán nội dung trái phép. Bộ Công Thương và lực lượng Quản lý thị trường được yêu cầu tăng truy quét hàng giả trên Shopee, TikTok Shop và Facebook.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cũng tăng rà soát doanh nghiệp sử dụng phần mềm không bản quyền, đồng thời yêu cầu các sàn thương mại điện tử nâng trách nhiệm kiểm soát người bán và nội dung vi phạm.

Thực trạng về quyền bảo hộ sở hữu trí tuệ

Quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đã được cải thiện trong nhiều năm gần đây, nhưng thực tế vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trên môi trường số và thương mại điện tử. Tình trạng xem phim lậu, sử dụng phần mềm crack, bán hàng giả và sao chép thương hiệu vẫn diễn ra phổ biến.

Theo BSA Global Software Survey, Việt Nam từng có tới 74% phần mềm trên máy tính không có bản quyền. Trong khi đó, Liên minh chống vi phạm bản quyền AVIA cho biết Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ truy cập nội dung lậu cao tại Đông Nam Á. Điều này cho thấy nhận thức về sở hữu trí tuệ tại một bộ phận người dùng và doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Một thực tế đáng chú ý là nhiều người vẫn xem việc dùng phần mềm crack, mua hàng fake hay truy cập website phim lậu là điều bình thường để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, những thói quen này đang dần trở thành rủi ro lớn đối với môi trường đầu tư, công nghệ và thương mại quốc tế.

Ảnh hưởng đến các sản phẩm, dịch vụ nhà thông minh như thế nào?

Nhà thông minh là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ vấn đề sở hữu trí tuệ vì liên quan nhiều đến phần mềm, firmware, công nghệ kết nối và bảo mật dữ liệu. Khi Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách PFC, các doanh nghiệp công nghệ và smart home có thể đối mặt áp lực lớn hơn về tiêu chuẩn bản quyền, nguồn gốc thiết bị và tính minh bạch trong phần mềm sử dụng.

Bên cạnh đó, thị trường cũng sẽ bị siết mạnh hơn với các thiết bị giả, firmware crack hoặc sản phẩm sao chép thương hiệu từ các hãng lớn. Điều này có thể làm tăng chi phí compliance đối với doanh nghiệp, nhưng cũng tạo cơ hội cho các thương hiệu nhà thông minh chính hãng và đại lý chính hãng như Matter Việt Nam phát triển bền vững và xây dựng niềm tin tốt hơn với người dùng Việt Nam.

Kết luận

Việt Nam bị Mỹ đưa vào danh sách giám sát “Quốc gia nước ngoài ưu tiên” (PFC) cho thấy vấn đề sở hữu trí tuệ đang trở thành áp lực lớn về thương mại, đầu tư và công nghệ. Trong bối cảnh Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và thu hút doanh nghiệp công nghệ cao, việc siết quản lý bản quyền, hàng giả và vi phạm trên môi trường số sẽ là yêu cầu quan trọng trong thời gian tới.